Từ một truyền thuyết mang màu sắc huyền bí trong Chích quái, Đổng Thiên vương đã được sử thần nhà Lê cải biến thành hình ảnh của một vị anh hùng chân thực hơn, mang theo một thông điệp chính trị để người dân Việt mãi ghi nhớ công ơn lập quốc của Lê Thái Tổ.Bạn đang xem: Thánh gióng tên thật là gì


*

Trong tích truyện dân gian, chúng ta có một Thánh Gióng hoàn toàn thuộc về nhân dân, còn vai trò của vua Hùng không hơn gì một thanh kiếm gãy. Ảnh: Tranh Thánh Gióng của dòng tranh dân gian Đông Hồ.

Bạn đang xem: Thánh gióng tên thật là gì

Truyền thuyết đánh giặc cứu nước của Đổng Thiên Vương (hay còn gọi là Phù Đổng Thiên vương, Sóc Thiên Vương, Xung Thiên Thần vương, Thánh Gióng) được ghi chép sớm nhất dưới dạng văn bản là Lĩnh Nam chích quái (từ đây gọi tắt là Chích quái)1, ra đời dưới thời nhà Trần. Sang thời nhà Lê, vua Thánh Tông sai sử quan Ngô Sĩ Liên sưu tập sách vở các đời để chép bộ Đại Việt sử ký toàn thư (từ đây gọi tắt là Toàn thư). Truyền thuyết về Đổng Thiên vương cũng được Ngô Sĩ Liên đưa vào chính sử, nhưng rút gọn rất nhiều so với Chích quái:

Bình luận về ghi chép của Toàn thư trong thời Hùng Vương, sử gia Ngô Thì Sĩ viết: “Sử cũ chép việc Phù Đổng Thiên Vương xin kiếm đánh giặc và việc Sơn Tinh, Thủy Tinh tranh giành một Mỵ Nương, đều do truyện Lĩnh Nam chích quái ghi tô vẽ lời văn. Truyện Phù Đổng không nói tới quân nhà Ân, không nói tới việc đúc ngựa sắt, không nói hắt hơi thành mình dài cao, cũng đã nghi là quái đản...” (Đại Việt sử ký tiền biên, trang 43-44).

Vậy thì Chích quái ghi chép “quái đản” thế nào và Toàn thư cải biên lại nhằm mục đich gì?

I. GIỮA TOÀN THƯCHÍCH QUÁI

Mặc dù không chép rõ triều đại tương quan giữa hai nước Việt và Trung, nhưng liền sau câu chuyện về Xung Thiên Thần Vương thì Toàn thư chép tới việc đời Thành Vương nhà Chu, và kế tiếp là nữa là câu chuyện Sơn Tinh - Thủy Tinh - Thục Phán để kết nối với thời nhà Tần bên Trung Quốc. Do vậy, theo thứ tự thời gian, có thể ngầm hiểu sự tích Thánh Gióng tương ứng với nhà Ân Thương của Trung Quốc. Điều này phù hợp với ghi chép về triều đại Trung Quốc trong Chích quái.

Chích quái mở đầu câu chuyện bằng vấn đề xung đột Nam Bắc: “Hùng Vương cậy nước mình giàu mạnh, mà chểnh mảng việc triều cận 2. Vua nhà Ân mượn cớ tuần thú sang xâm lược” (Chích quái, trang 48).

Tiếp nối tư tưởng Hoa tâm như trong truyền thuyết Lạc Long Quân, Chích quái luôn có tâm thế coi Bắc quốc là thiên triều còn Nam quốc là chư hầu. Bởi là chư hầu nên vua Hùng phải vào chầu (triều cận), và khi nổi hứng thì vua phương Bắc có quyền tuần thú phương Nam. Toàn thư bác bỏ hoàn toàn, không nhắc tới giặc Ân, và tuyệt không nhắc tới việc vua Nam sang chầu hay vua Bắc tuần thú; chỉ đơn giản là “trong nước có việc nguy cấp ”. Có lẽ chính bản thân sử thần nhà Lê cũng nhận ra sự phi lý nếu giữ nguyên việc giặc Ân (hay Ân vương) vượt qua vạn dặm xâm lược nước ta từ thời đó, nên ông đã làm mờ đi sự kiện này, chỉ chép chung chung rằng trong nước có việc nguy cấp3, để người đọc sẽ tự có sự liên tưởng.

Xem thêm: Cây Sắn ( Khoai Mì Tiếng Anh Là Gì ? Khoai Mì Trong Tiếng Anh Là Gì

Chích quái kể tiếp: “Có người phương sĩ tâu rằng: sao không cầu Long Vương đưa quân âm lên giúp!”

Tiếp nối câu chuyện “cha rồng mẹ tiên”, coi năm mươi người con theo cha xuống thủy phủ không phải loài người, Chích quái cho Long vương (chỉ Lạc Long quân4) điều khiển “quân âm” giúp đỡ (nguyên văn: dĩ âm tương chi). Yếu tố này không hợp với tinh thần “Kinh Trại chung gốc” của nhà Lê nên Toàn thư lược bỏ. Thay vào đó, khi đất nước lâm nguy thì vua nước Nam “sai người đi tìm người có thể đánh lui được giặc”.

Chích quái tiếp tục kể về sự ra đời của cậu bé làng Phù Đổng, và cậu bé ba tuổi không biết nói ấy tự dưng đột nhiên trò chuyện với mẹ, rồi nhắn với sứ giả của vua “Mau về tâu với vua rèn một ngựa sắt cao mười tám thước, một thanh kiếm sắt dài bảy thước, một roi sắt và một nón sắt. Ta cưỡi ngựa đội nón ra đánh, giặc tất phải kinh bại, vua phải lo gì nữa?” (Chích quái, trang 49-50).

Dĩ nhiên Ngô Sĩ Liên là bậc đọc nhiều hiểu rộng, ông biết thời Ân Thương, chúng ta (và cả thế giới) chưa tiến vào thời kỳ đồ sắt, nên “một ngựa sắt cao mười tám thước, một thanh kiếm sắt dài bảy thước, một roi sắt và một nón sắt” mà Chích quái đề cập đã bị Toàn thư lược bỏ. Chỉ đơn giản “một con ngựa và một thanh gươm”5.

Quá trình trưởng thành và chiến đấu của Thánh Gióng với giặc lại là một điểm khác biệt cực kỳ lớn giữa Toàn thư với Chích quái. Chích quái kể rằng vua sai người ban ngựa, gươm, roi, mũ tới cho Thánh Gióng, rồi “Con cả cười bảo rằng: ‘Mẹ hãy đưa nhiều cơm rượu cho tôi ăn, việc đánh giặc mẹ chớ có lo.’ Người con lớn lên rất nhanh, ăn uống tốn rất nhiều, người mẹ cung đốn không đủ. Hàng xóm sửa soạn trâu rượu bánh quả rất nhiều mà người con ăn vẫn không no bụng. Vải lụa gấm vóc rất nhiều mà mặc vẫn không kín thân, phải đi lấy hoa lau buộc thêm vào cho kín người” (Chích quái, trang 52).

Về chuyện ban ngựa và vũ khí, Chích quái viết: “Kíp đến lúc quân nhà Ân tới chân núi Trâu Sơn ở Vũ Ninh, người con duỗi chân đứng dậy cao hơn mười thước (có chỗ nói là trượng) ngửa mũi hắt hơi liền hơn mười tiếng, rút kiếm thét lớn: ‘Ta là thiên tướng đây!’ rồi đội nón cưỡi ngựa” (Chích quái, trang 52). Đoạn văn cho thấy vua Hùng đã sai mang ngựa và vũ khí tới làng Phù Đổng cho cậu bé, trong khi Toàn thư viết khác: “Vua ban cho gươm và ngựa, đứa trẻ liền phi ngựa vung gươm tiến lên trước, quan quân theo sau...” Toàn thư đã tạo cho người đọc cảm giác vua triệu cậu bé vào triều rồi ban gươm phong tướng, sai đi giết giặc, rất khác với sự thụ động trong Chích quái, đem ngựa và vũ khí tới rồi phó mặc cho cậu bé tự hành động.

Bài viết liên quan

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *